Freonen foar it libben

Moaie dei

Hjoed belibbe ik de moaiste middei fan 2016 oant no ta. It jier is 22 dagen jong, dus der kin noch fan alles barre, mar it moat wol hiel moai wurde wol it tsjin dizze glorieuze pear oerkes konkurrearje kinne. Ik ha hjoed myn kameraden wer ris meinaam de natuer yn. Myn âlde maten, dy’t ik sa no en dan wol in jier as wat net sjoch, lit stean dat ik mei harren praat. Hjoed wienen se wer ris oan bar. En sa as dat mei echte kameraden giet, kleie se nea. It fielde daliks wer goed en fertroud, as hie it juster west dat ik harren foar it lêst sprutsen hie. En dat wie net sa. Dizze beide freonen fan my binne myn maten sûnt 1984. Doe troffen wy elkoar en ha nea wer om oaren út west. Wat goed is is goed en dêr hoege je neat oan te feroarjen. Se wurde mei my âld. Myn kop komt stadich fol mei rimpels, sy drage de jierren fan fetleas wachtsjen ek sichtber mei harren mei. Hjir en dêr komme rustplakken, krekt as by my rimpelet it lear ek by harren. Mar dat is net slim, de driuw op basis fan adrenaline om noch ta grutte hichten te stigen is der sawol by harren as by my út. Wy beheine ús ta freonskiplik mei-elkoar omgean. En dat past sa ferhipte goed, dat we der allegearre net oer prakkesearje om der wat oan te feroarjen. It is goed. Wat ha wy wer in moaie middei hân. Nei de tiid wie ik sa sloech as in baarch, sy woenen efkes foar de kachel lizze. Dat wie gjin probleem, foar echte maten ha je alles oer, dus ha ik harren de romte mar jûn. No lizze se ûnder de trep, want it ôfskie foar ûnbepaalde tiid docht altyd wer ferhipte sear. Mar leave freonen, ik bin en bliuw loyaal oan jimme, sit der mar net oer yn.

20160122_184430_resized

Keunst dêr’t je om laitsje kinne

download (1)

It komt net sa faak foar dat ik lûdop laitsje moat as ik nei in skilderij stean te sjen. Hjoed is it my in kear as wat oerkaam. Op dizze tropyske tredde krystdei kaam de frou mei in tige goed idee om de middei oan te besteegjen, in tentoanstelling yn in museum yn Hurderwyk. Sjoch, dat hat twa foardielen, je kinne in lekker eintsje autoride, lit dat no ien fan myn hobbys wêze, boppedat dogge je wat kultureels en dat stiet fansels tige goed op jo CV as Fryske skriuwer.*kuch*

download (3)

Marius van Dokkum makket prachtige skilderijen dêr’t tafrielen op steane dy’t je yn it echt ek sa foar je sjogge. Jim sjogge in pear foarbylden, se binne op talleaze kaarten printe. Om se yn it echt in kear te sjen leveret noch mar ris it bewiis hoe prachtich de details op de skilderijen binne. Ik krige der in heech Jopie Huisman gefoel by. Echt in oanrieder, jim kinne noch oant 17 jannewaris telâne yn it stadsmuseum yn Hurderwyk.

images (1)

 

Halbe en Harmke, in krystmearke

In krystmearke

download

Halbe en Harmke, in fereale ljippestel

Der wie ris in ljip. In sijke. Litte wy har foar it gemak Harmke neame. Dat is aardich foar Harm Niesen, de foaroanman fan de Faunabeskerming. Ferneame is Frysk eigen en Harm is mâl mei de Friezen en harren tradysjes, dus neame wy har Harmke. Se waard berne op It Amelân. Dêr hie se in prachtige jeugd fan in moanne as wat. Der wie fretten genôch te finen yn de polders tusken Nes en Ballum. Je meie wol sizze dat doe’t se begjin april út it aai krûpte, der net folle wie dat har grut wurden yn de wei stie. Fansels wie der wolris in rôffûgel dy’t oerfleach, mar dêr rêden heit en mem ljip wol mei. Boppedat wienen der skriezen, strânljippen en noch folle mear oare ljippen dy’t manmachtich yn it ferhef kamen by gefaar. Lytse Harmke hoegde nearne oer yn te sitten. No ja, in ferwyldere kat miskien, mar dy pikten leaver in knyn yn de dunen, dat wie krekt wat streksumer as lytse Harmke. Nee, Harmke trof it. Iten en drinken by de rûs en gjin stres om opfretten te wurden. Ien en oar hie as gefolch dat se frijwat lui waard. Eins wie se hast te beroerd om in ein te fleanen. Mar ja, it waard hjerst en de temperatueren gienen nei ûnderen. Doe’t op in gegeven momint de oare ljippen besleaten om harren ôf te jaan nei wat waarmer gebied, koe Harmke net oars as mar mei te gean yn de kloft. Se moast de hiele Waadsee oer bûkelje en besleat doe’t se Harns ien kear foarby wie dat se nea wer dat lange ein fleane woe. Wat in doel, der wie op it fêstelân fan Fryslân plak genôch om âld te wurden.

De winter wie net strang, mar dochs sakke de ploech ôf nei Noard Frankryk. Dêr krige Harmke de skrik fan har libben. Om har hinne foel de iene nei de oare ljip dea del, flak dêrnei hearde se in hurde knal. De lieder fan de flecht raasde dat se meitsje moast dat se fuort kaam, oars soe se yn in Frânske paté bedarje. Harmke wist net wat paté wie, mar se joech har al ôf en ûnsprong de deadedûns fan Noard Frankryk. Se bedarre yn België. Dêr brocht se de winter troch en doe’t it waar opknapte gie se op de wjukken en fleach oer de havens fan Seelân en Rotterdam by de kust del werom nei Fryslân. Doe’t se dêr oer de greiden sweefde, kaam der in tige kreaze hij omheech. Hy fleach sa sierlik, makke sa’n moai lûd, dat Harmke opslach fereale wie. Se gie op it moaie stikje bûtlân sitten, dêr’t op de hikke in boerd spikere wie dêr’t Eierzoeken Verboden op stie. Harmke prakkesearre der net oer om werom te gean nei har bertegrûn op It Amelân. De hij, litte wy him Halbe neame, nei Halbe Hettema, redakteur fan de Ljouwerter krante dy’t wetten as it rjochtsnoer yn it libben liket te sjen en spitigernôch net de wredere praktyk.

Wat in moai spantsje, dy Halbe en Harmke. Stapelgek op elkoar, fan it earste momint ôf. Ik wol mei Halbe wol in gesin begjinne tocht Harmke. Se seach nochris goed om har hinne. Yn in pear beammen tsjin de slieperdyk oan sieten seis swarte krieën, dy’t kollektyf de oanfal op in mûzebiter ynsetten doe’t dy oer de greide fleach. Oan de oare kant hearde se it konstante lûd fan in roekekoloanje. Mar Harmke wie sa fereale dat se der fierder gjin noasje fan naam. Se hie mar ien doel, Halbe. En dy makke der wurk fan, hy draaide it iene nei it oare nêst, se koe hast net kieze, se wienen stik foar stik prachtich. Nei in goed wike trêde Halbe har, se wist net wat har oerkaam. Dat woe se noch wolris! De oare deis lei Harmke har earste aai. It waar wie moai en se wie sa grutsk as wat. De nachts wie it ljochtskyn moanne en Harmke siet klearwekker op har earste aai. Moarn lis ik der wer ien, tocht se en hie no al sin oan in nije frijpartij mei Halbe. Healwei de nacht seach se in grut bist oankommen. Fan skrik skeat se fan it nêst, it bist kaam daliks har kant út en doe’t er wer fuort wie, soe Harmke werom nei har earste aai. Dêr wie near oars fan oer as in stikken fretten dop. Harmke wie ferbjustere en gûlde om it ferlies fan har aai. Doe’t se de oare deis Halbe it minne nijs fertelde, knikte dy. ‘In foks,’ sei er. ‘Dy komme hjir in soad foar.’

Harmke hat mei Halbe gjin piken grut krigen. Nei trije kear in mislearre briedpoging, twa kear waarden de aaien opfretten troch krieën, roeken en seefûgels, like it de tredde kear goed te gean. It gers wie wat langer en oan de ein fan april krige se fjouwer prachtige pykjes. ‘Sjochst no wol? Alles komt goed,’ sei se tsjin Halbe. Dy seach wat ûngerêst om him hinne. Dy nachts kamen trije foksen en in stienmurd de greide yn en makken alles dea dat libbe. Harmke, útrûpele nei sa’n swiere maitiid, sei net iens goeie tsjin Halbe, sa fertrietlik wie se. Doe’t se in lytse ploech bernleaze sijkes oerfleanen seach, betocht se har gjin momint en fleach fuort. Fuort fan de kânsleaze Fryske greiden, dêr’t gjin grûnbrieder ea noch in pyk grutbringe sil.

It jier dêrop gie Harmke dochs werom nei It Amelân. Se fûn in nije skarrel, lei fjouwer aaien, brocht al har piken grut en libbe noch lang en lokkich.

Pop-up winkel noch twa dagen iepen

It aventoer fan Hilda Talsma en my mei ús pop-up Fryske boekwinkel sit der hast op. Wy sille noch twa dagen iepen wêze. No tongersdei fan âlve oant in oere as fjouwer en de lêste kear dat jim by ús te plak kinne is op âldjiersdei fan âlve oant fjouwer oere. De evaluaasje folget dêrnei wolris.

12341532_10207041363225838_354979808060227561_n

Jim binne tongersdei wer fan herte wolkom. Kofje, hântekening en in petear: Fergees!

Appe jim Frysk?

Kolleezjetoer

Frysk soe út de tiid wêze? No, nee.

Hjoed mocht ik in lesoerke fragen beäntwurdzje op it Liudger yn Burgum. Yn in superleuke klasse mei sa’n 25 bern, dy’t Frysk as fak op skoalle ha. Se wienen fia Lezen voor de lijst dwaande mei myn roman De Lêste Trúk. Guon hienen it boek al út, oaren noch net. Yn in setting sa as mei kolleezjetoer frege de iene nei de oare learling wat se witte woenen. Fan dizze les moatte se dan wer in ferslachje skriuwe.

Earlik sein wie it trije kertier lang gewoan harstikke leuk, learaar Tjeerd Kooistra hat der hast gjin wurk fan, sa sei er tsjin my, sa wolle dy bern leare. Twa punten dy’t oan de oarder kamen wol ik der efkes út ljochtsje. It earste wie in fraach fan my, want it ûndersyk fan Lysbeth Jongbloed-Faber lei by Kooistra op tafel. Friezen op sosjale media. Wêr kinne jo no better efkes hifkje hoe’t dat sit as yn in klasse fol mei Frysktalige bern? Dus frege ik hoefolle fan harren wolris Frysk appte. Ta myn stomme fernuvering gienen alle hannen de loft yn. ‘Altyd!’ seinen in pear der oerhinne. Earlik sein krige ik in bytsje pikefel, mar dat ha ik se fansels net ferteld, en as se dit op Stikelstekker lêze, bin ik al lang wer thús. (smiley#1)

Lêze al jim jittikmigers en doemdenkers wat it Frysk oanbelanget efkes mei? Sawat 100% fan in klasse fan 25 bern yn Burgum appt geregeld yn it Frysk. Okee, it sil net hielendal in provinsjale blaudruk wêze, yn de Hoofdplaatsen miene se altyd al dat it brûken fan it Frysk wat foar bûten de stedsgrinzen is, mar neffens my seit it wol wat. O ja, ik ha ek tsjin de bern sein dat it omdraaien fan de tiidwurden troch de beropsfriezen fansels ta de standert opnaam wurde moat as eltsenien it sa docht. Taal is yn beweging, dat sil ek by de meast drege literatoaren en beliedsbepalers moatte yndale. (smiley#2) Ik ha sein dat se der moai mei trochgean moatte. En it skriuwen op de app yn fonetysk Frysk? Neat mis mei.

Al mei al in tige hoopfolle moarn. Foaral fanwege it twadde punt dat ik efkes YN HIELE GRUTTE letters optekenje wol. Op de fraach fan ien fan de froulju hoe âld ik dan wol net wie, ha ik yn alle earlikheid sein dat ik 46 bin. En dat is ek sa.

‘O…’ sei se en seach har klasgenoaten wat laitsjend oan.

Dan begjinne je al wat ynelkoar te krimpen. Mar mei alle moed dy’t ik noch hie frege ik: ‘Wêrom seist o? Hiest my âlder tocht?’ (wachtsje op de mokerslach)

‘Nee, jonger!’ sei se.

Myn moarn koe net mear stikken. Tige tank, it wie super. (smiley#3)

20151215_132450

 

Bucket list: Min 1

De mûlharp

Soa. Je moatte alles ris meimakke ha. Nei juster kin der foar my wer ien fan de bucket list ôfstreke wurde. Eartiids thús op de boerepleats yn Oranjewâld wie it heit dy’t sa no en dan it laad fan de nutehouten kast iepen die en dêr twa doaskes úthelle. Ien doaske fan plestik, it oare fan karton. It kartonnen doaske wie langer as dat fan plestik. Yn dy doaskes sieten mûlharpen, dat is geef Frysk, mar wy hienen it altyd oer in mondharmoanika. Dútske makkelij, fansels. Beide echte Hohners, de iene, sulver fan kleur, dat wie de Echo Harp. De oare wie goudkleurich en hjitte de Hohner Comet. Heit wiksele de beide ôf. Ien fan de toppers dêr’t er altyd daliks op meispylje moast wie de mars Alte Kameraden. Yn dy tiid waard dat nûmer alle wiken wol oanfrege yn ien as oar muzykprogramma, dus ik koe en kin it nûmer wol dreame.

Ik fûn dy harmoanika doe mar wat apart en perfoarst net stoer, mar no’t ik sels ek wat mei muzyk omgriem, kom ik der mear en mear efter dat yn de rock ’n roll en blues in soad gebrûk makke wurdt fan de mûlharp. Heit koe omraak mei de Hohner oerwei. Dat feroare doe’t er yn de lêste jierren COPD krige, want dan is it grutte blazen wol goed oer. Hoe dan ek, wy binne grutbrocht mei dy ynstruminten.

Se lizze beide foar my. Want ik ha se urven.

Juster ha ik mei de nije besetting fan it Bokwerder Onbelang oefene, en ja heit, as je noch earne omsweve, ik ha ferdomd op de gouden harmoanika spile. It klonk ek noch wol earne nei. Jo woenen my altyd op in koar ha, dat ferhipte ik, mar de leafde foar muzyk ha ik al meikrigen. Neffens ien fan de bandleden ha je der grif wol efkes nei harke.

 

 

20151208_203654

 

Fries mes in Tweede Kamer

Terreurdriging

download (3)

Grutte opskuor yn in gebou fan de Twadde Keamer. Ien as oare amtner út Fryslân wie ferjitten dat er in knyft yn de bûse hie en naam it mei nei in oerlis oangeande it miljoenenprojekt Holwerd aan Zee. (Wêrom moat soks no daliks wer yn it Nederlânsk?)

Soks is fansels net sa snoad, mar it kin wol in sauske mei nuânse oer him hinne ferneare. Der is neat mis mei in mes. Ik ha fan jongs ôf oan altyd in mes yn de bûse hân. Soks wie sa normaal as in bûsdoek of in mobile telefoan. It hearde gewoan by de saken dy’t je by je ha moasten. Yn it gefal fan de boerestân wie it trochsnijen fan pakjetou in reden. (‘By de knoop trochfykje, dan kinne wy der letter tou fan draaie of sturtfrissels mei flechtsje.’)

Foar talleaze deistige saken wie it mes in gewoan gebrûksartikel. De Fryske Wâlden ha wat dat oanbelanget de namme mei harren adoraasje fan de F. Herder, mar nim fan my oan dat oeral op it plattelân, ek op de klaai en it fean, it bûsmes yn talleaze overalls sit. En net allinnich yn Fryslân, mar oeral.

De panyske reaksjes fan gesachsdragers as se ien mei sa’n mes trappearje, sa as se dat sels dan graach bringe, is bûten alle proporsjes. Tinke jim no werklik dat immen dy’t foar in moai projekt nei Den Haag giet te lobbyen dat krêft bysette wol mei in sylknyft? Wa soe er dêr dan read mei snije moatte om effekten te generearjen? Dikke flauwekul. It oerspande en oerbesoarge reagearjen hat mear te krijen mei in net witte wat wy hjir op it plattelân as tige gewoan fine en wat yn de mear stedelike omjouwings as bedriigjend beskôge wurdt. En mei reden, want immen dy’t yn de stêd mei in flintermes omrint, sil grif net fan doel wêze om der hea mei los te meitsjen.

It is de bestjoerlike en politike ûnmacht om sa as yn in soad saken om organisatoaryske en praktyske redenen alles oer ien kaam skeare te moatten en gjin romte yn it belied te kreëarjen (of kreëarje te wollen?) foar ûnskuldige ferskillen. En de tryste konklúzje moat dan sa as altyd wêze dat de goeden it ûnder de kweaden belije moatte.

As de plysje yn Den Haag in wyt fuotsje helje wolle, stjoere se dat knyft werom nei de eigner. Dy hat der neat ferkeards mei yn it sin.

UPDATE: De befeiliging hat belle, it mes komt werom!!!

 

Homo

Homo

download

Ik hie ek kunde oan in homo. In froulike, dus dat neame wy dan krekt wat oars. By ús yn tsjerke meie homo’s de lapen gearsmite. Ja, ik gean nei tsjerke. Net alle sneinen, mar wol geregeld. Ik ha belidenis dien yn wat no de Trinitas tsjerke op It Feen is. Doe hjitte er noch de Europalaankerk. Hy stie njonken de legere lânbouskoalle dêr’t ik hinne west ha, mar ik dwaal ôf. O ja, ik bin ek klant by firma De Boer yn Drachten.

Ik ha fan aardich tichtby meimakke wat it mei in gefoelich minske dwaan kin as je fan jo omjouwing (Of famylje) net wêze meie wa’t je binne. Omdat it net past yn it patroan sa as wy dat hjir yn guon kringen betocht ha. Ik ha sjoen wat immen syn geast syn lichem oandwaan kin as dy geast him net begrepen fielt, net akseptearre, as immen geastlike en fysike iensumheid as syn partner kado krijt fan minsken dy’t it grif op harren eigen wize tige goed mei de homo yn kwestje bedoele. Ik doar hjir de stelling wol oan: It net wêze meie wa’t of wat je binne is swierder as yn in finzenis sitte. It kin liede ta alles dat je leaver net wolle kwa belesting fan jo liif. Mei úteinlik yn dit unike gefal fatale gefolgen. De dea. Kapot makke troch ûnbegryp, ik moat der oan taheakje, mei troch in foarm fan leauwen. Ik gun elts echt wat er wol as net leauwe wol. Hindoe, ateïst, whatever. Ik bin Herfoarme grutbrocht. Dêr bin ik gelokkich ek nea op oanfallen, minsken dêr’t ik dêr wolris mei oer yn petear gean sizze meastal dat elts frij is om te leauwen wat er wol. En sa moat it eins ek wêze.

Snein wie ik efkes werom yn de Trinitas tsjerke. It wie de lêste snein fan it tsjerklik jier, de dei dat alle gemeenteleden dy’t yn it ôfrûne jier weirekke binne, betocht wurde. Wy moasten dit jier ús debút meitsje as famylje, heit is der net mear. Ik ha in kearske foar him oanstutsen. It is symboalysk, mar op sa’n stuit is it dochs wol de lêste kear dat syn namme yn de tsjerke neamd wurde sil, dus docht it my wol wat.

Mar no sit ik eins wat mei in dilemma. De kommende jierren mei ik alle kearen op de lêste snein fan it tsjerklik jier in kearske foar heit oanstekke. Ik ha dat ek in kear as wat dien foar de homo dêr’t ik it freeslik fan fyn dat se der net mear is. Miskien moat ik mar freegje oft ik der twa oanstekke mei. Ien foar heit en ien foar myn leave nicht Wieke. Oei, no krijt de homo in namme, dat is dochs wol konfrontearjend, fine jim net?

O ja, ik bliuw gewoan klant by de firma De Boer, omdat it in prima winkel mei goede produkten, aardich personeel en goede service is.

En wêrom’t ik ek klant bliuw? Omdat, as ik de kâns krij, ik De Boer wol graach ris fertelle wol hoe’t it foar my fielt om op wei nei it Abe Lenstra stadion alle kearen de flat te sjen dêr’t se wenne, yn al har ellinde, iensumheid en wanhoop. Gewoan, in fatsoenlik petear mei arguminten oer en wer. Om sa mooglik begryp te krijen foar elkoars stânpunten. De dialooch ynstee fan it hakblok.

Ik bliuw klant. Foar Wieke.

 

Popupstore

12240103_973945039337155_6268423820084974574_n

De Nova Scotia Staazje

No, dit is him dan. Moai kadootsje foar de feestdagen. Rûnom yn de boekhannels te krijen en oars hjir te bestellen.

omslag-PLANO-NOVA-SCOTIA-HR5-510x756