Kij ophelje.

Net-stroom comedy capers

Hjoed moast ik oan dit âlde ferhaal tinke.

images (1)

‘Toei, toei, kom maaaaar . Hup jonges! Sjit op, net… nee, toe no! Ja, goed zo!’

‘Earst de tried tichtdwaan. Dan pas de hikke iepen. Net te woest, dat jout neat. Rêstich oan, se geane dochs net in stap hurder.’ De erfaring spruts.

As jonkje fan in jier as tsien mocht ik de kij ophelje. Dat wie by ús in hiel o heden. We hienen it lân in ein fuort, en moasten mei it fee oer it fytspaad. Dat wie goed 25 jier lyn noch gjin probleem, kij en boeren wienen doe noch sa gewoan as losrinnende hûnen no.

Dwers troch de bosk hinne. Potsjes yn de ikebeammen wêrtroch’t in tried rûn. Mei stroom der op. In bêste lel stroom, de farens en toarnbeien waaksten hurd en der moast al stroom op de tried stean, blinder. Dus wie der in apparaat oanskaft op net-stroom. Dy kletste der sa op, dat it gers en de oare strûken dy’t der tsjinoan groeiden, fuort baarnden.

Earder hienen je fan dy griene poddestuollen, mei in batterij deryn. Dat wie rôversguod. It koste klauwen mei jild. Foaral de keallekampkes wienen gefaarlik. Eltse kear by it kealleboarnen efkes it ear by it skriktriedapraat om te hearren oft er noch wol tikke. Keallen binne hast net te krijen as se troch de triedden fleane. Mar dat gegriem wie no oer.

Jierrenlang hienen we de kij troch in ôfgroeven stik lân nei hûs helle. Gewoan omdat it sa hearde. Hjerstmis sakken de bisten ta de jaren yn de drek, en koste it in soad wetter en melkersdoekjes om it spul wer wat toanber te meitsjen. Je woenen earsteklas molke leverje, no?

Dus yn in iepenbiering waard ús dúdlik dat it ek wol oars koe. Gewoan oer it fytspaad en de lange singel. Dy wie sa hurd as beton, folle better.

No ha je kij opheljen en kij opheljen. Sels yn ien hûshâlding wie der ferskil yn benadering. Yn de regel wie ik frijwat hastich, mar sûnder in soad lawaai. Dat hoegde ek net. In kilometer njonken my helle buorman de kij ek op, en dy raasde wol foar my.

Meastal rêden ús we mei de lânfyts. Better noch wie rinnendewei, mei in stôk as korrisjearjend stik ark. Ja, se krigen wolris in tik. Of twa. Letter, ik wie in jier as fjirtjin, kocht myn earste trekkerke. In Cormick. En doe helle ik de kij motorisearre op. Dat wie stoer.

Dat wie doe. Fan it Hearrenfean ôf nei ús hûs oan de Marijkemuoiwei, oan it fuottenein fan it Wâld, sieten, keuter- en hobbyboeren meiteld, tolve bedriuwen mei molkfee. En dan noch in stik as wat dy’t hynders fokten, foar de draverijen op Wolvegea, en al dy oare banen dy’t der al lang net mear binne.

Wat in libben yn sa’n doarpke. Molkweinen, feekarren, frachtauto’s mei biks en bitekoppen. En oeral kij yn it lân. Tusken de beammen troch, oeral fee. Keallen, pinken, hjir en dêr in bolle oan it tsjoar.

Brongergea is al jierren frij fan buorkerij. Hynders, dy binne der noch wol. De lêste boer yn It Wâld wenne op Donglust, en dy hat in jier as wat lyn de seine ek yn de swinge hong.

It hellet de siel út sa’n doarp. Kom der no ris, in deade boel. Parklandschap neame se it. Werom nei sa’t it earder wie. Louloene! Boeren en arbeiders ha der altyd west, wêr komt it iten ek al wer wei?

Op Pauwenburg, it adelike stee dêr’t ús buorkerij stie, waard mei Frysk readbûnt fee buorke. En dat wie bysûnder. It griene gea, mei in keppel fee dat der útsprong kwa kleur. We krigen der in soad opmerkings oer. En der waarden gâns foto’s en skilderijen fan makke. Eartiids wie alles better, no, nee dus. Mar guon dingen wol. Fan de 25 bunder is mear as de helte no ynplante mei beammen, en rûchte. In bedjer foar de omjouwing, it lânskip is om sjippe brocht. De greiden mei in ferskaat oan blommen, wy hienen gjin Ingelsk raai, ôfwiksele mei beammesingels. Coulisselânskip sa as yn Eastermar en omkriten. In lust foar it each. Alles om hals.

As je no fan de Knypster kant It Wâld yn wolle, moatte je boargelik ûngehoarsum wêze, en oer it fytspaad floepe. Want auto’s meie der net mear komme.

De opset wie om de âlde Grandeur werom te bringen, yn stee dêrfan ride je in dea gat yn, dat yn neat tinken docht oan it libbene plak dat it ea wie. Mei hjir en dêr in hûnutlitter dy’t je wol fan de dyk ôfsjen wol. Op snein moatte je der hielendal net mear komme, dat is in echte ôfknapper. Jonge âlders mei bern dy’t dwers troch de bosken fleane en alles dat libbet fuortjaget. Fansels rint de hûn los, want ‘dan kan hij zo leuk spelen’.

Se ha net troch dat dy bisten alle grûnbrieders ferjeie en reeën op de rin bringe. It is ien grut rekreaasjepark wurden, sûnderdat der earne noch wat falt te besjen.

It foardiel fan kij ophelje mei de trekker is, dat de reeën stean bliuwe. Kij meitsje harren net kjel. Minsken en hûnen wol. Ik wist krekt wêr en hoe let de bisten oan it weidzjen wienen. Op wei nei hûs seach ik de ein sitten, dy’t al jierren op itselde plak siet te brieden. In bûnte spjocht hie syn plak yn in boekebeam, en koukes bewennen de deade beam, dêr’t wol fyftjin gatten yn sieten. Dan wienen der de sjongfûgels dy’t ik net by namme koe, de fazanten, yn de lette sinne leine njirren te baaien, ik koe it allegearre sjen by it kij opheljen. Ik wist ek wêr’t de reekealtsjes leinen. Tsjinwurdich fine dy rachende bern sa’n bist, en belje mobyl de biste-ambulânse. Freeslik, sa fier as de minsken fan de natuer ôfstean.

Hawar, kij ophelje. Buorman helle de kij ek op. Meastal sa om deselde tiid hinne. Mei in lânauto, merk Kever. De útlaat wie der ûnderwei mitere, dat it gefaarte hie in oardiels libben. Net dat buorman syn kij der ek mar in stap hurder om rûnen, neffens my wienen se dôf.

Buorman wie krekt wat hastiger as my, en dat wie te hearren. Boppe it geknetter fan de Kever út, klonk in soarte fan misthoarn. Dat wie buorman. It hiele ein balte er as twa oaren. Wy molken de kij op stâl, hy yn in trochloopwein. Foardat er se yn de wachtromte hie, wisten se oant yn de Knipe ta dat it melkerstiid wie. Buorman wie frijgesel, oant er yn ‘De Laatste Hoop’, in kroech foar probleemgefallen op relaasjemêd,  in frommis opdie. Ien fan de klaai. Wy tochten dat er earst in stimtest dien hie, buorfrou raasde minstens sa hurd by it kij opheljen. Ek hast deselde stimhichte, tenoar, dêr siet it sawat.

It foel my op dat dy kij fan buorman stadiger rûnen as dy fan ús. Elts pôltsje dat se tsjinkamen, slynden se smaaklik fan. En buorman mar rache boppe syn knetterjende Kever út. Dat die er ek letterlik, want hy hie it dak der heal ôf flekst, oars gie der tefolle fan syn stimlûd ferlern yn de tichte kabine. Dus as it spannend waard, klom er fan de stoel en stie, ridendewei, steil rjochtoerein te razen tsjin in ko dy’t it him net nei it sin die. Heechst fermaaklik. Hy seach my net, de âlde drekreed hie oan beide kanten in tichte beammemantel, dêr ferskûle ik my, wylst ik nei de idioate kaprioalen stie te sjen. It wie net alhiel sûnder risiko, somtiden waard er sa woest dat er mei de bumper tsjin de efterpoaten fan in ko oanried. Dat die ik ek wolris, mei myn Cormickje, mar dan hie ik de foet op de koppeling. Hy net. Hy jage steand op in luie ko yn, en raamde it bist heal kreupel, foardat er remje koe. Dat hearden we dan de oare deis, want dan skold er: ‘Silst no ferdomme in kear opsjitte, domme kreupele naarling!’ Dat hie er dus sels dien, de okse.

Ik mocht him nei in kwealik ynsidint dochs al net mear lije. As hiel lyts jonkje kaam ik wolris by him, en dan moast de tried fersetten wurde. Hy hat my doe ris by de han krigen, en mei de oare pakte er de stroomtried beet. Hy hie rubber learzen oan, ik lytse giele klompen. It is in godswûnder dat ik dit noch opskriuwe kin, it hert kaam my hast ta de kiel út, sa’n dreun krige ik. En hy mar laitsje.

Maaitiids krigen we fia in omke, dy’t feehanneler wie, in pinkebolle. Dy krige dan earst in ring troch de noas, faaks in bloedich drama. Mar it moast, oars wiene dizze eptige hearen net te hantearjen. Nei in dei as wat herstel kaam der in kettinkje oan, mei in learen bân oan de hoarnen hinne. As se net om lyk woenen? In bêste raam oan it keatling en se wienen lyts man.

Dy pinkebolle hie oars in pracht simmer. Meastal mocht er mei in stik as fyftjin pinkefroulju rêde, wat wol in jonge, pystige keardel noch mear? No, dat is te sizzen. As er se allegearre kalf hie, sakke de seksuele drift fan de dames. Sines net.

Tusken de fjouwer stikken lân dêr’t we de kij weiden en de goed fiif bunder dêr’t de pinken de simmer trochbrochten, lei in sleat. Net in al te djippe, wol aardich breed. Hoe fierder we yn de tiid kamen, des te agressiver waard de pinkebolle. Der wie noch wolris in ko deunsk, en dat rûkte menear wol. Hy stie soms healwei de sleat, lokkich hie er krekt sa’n hekel oan stroomtried as ik. Meastal die er fokaal buorman nei, allinnich hie dy net syn pyst der net by yn oanslach. Mar balte koenen se wol. Alletwa.

Ik wie altyd wer bliid as omke it ûndier hjerstmis wer yn de feekarre hie. Bestimming: Brada’s vleesbedrijf te Leeuwarden.

Omke knypte it bist op twa plakken yn de rêch en wist dan daliks hoe’t it der kwa sinteraasje foarstie. ‘Aardich opweide,’ wie goed. ‘Mmm,’ wat minder. As er neat sei hie it bist net folle fleis op de bonken. Fariant dêrop wie: ‘Hy hat it aardich drok hân, seker?’ Dan wisten wy it wol.

Doe’t we hast opholden mei de buorkerij, wie sels it kijopheljen net mear sa aardich.

De lêste jierren moast der in keatling mei in slot op de hikke, dy’t derfoar soarge dat de bisten de bosk net ynfleagen. De brûkers fan it fytspaad hienen mear en mear opmerking oer de twa oant trije minuten dy’t se kwyt rekken yn har drokke skema. Meastal wat binnensmûls, soms ek plan-út.

Nea hie in ûndogenske jonge de hikke iependien, mar racefytsers hienen der in hantsje fan. Dan waard mei in ferwoest gesicht de hikke iepensmiten en sûnder te sjen wêrom’t dy hikke dêr no wie, setten se wer útein. Blyn.

As ik dat seach, waard it in wiere sprint wa’t it earst by de hikke wie. Klaske of ik. Klaske wie de Leading Lady. In baaske. Se liet net ta dat der immen oars foarop rûn as sy. As de hikke iepenstie, moast ik as de donder om alle kij hinne, en sjen dat ik Klaske foarbleau. Ien kear like it my net te slagjen. It bist wie net dom, en hearde my oankommen. En hurd rinne koe se.

Hast oan de hikke ta, remme se. In frou fan minstens santich jier die kalm de hikke ticht, en lake om myn hymjen. ‘Wat kinne se hurd net?’

Sûnt dy dei moast der in slot om de peal. En dan noch besochten guon om de fyts oer de hikke te tillen. Mear as ien kear ha ik slop fan laitsjen op de trekker sitten, as ien miende dat er snoad wie, en gau oer de tried hippe woe.

 

Net-stroom comedy capers. Se dienen it net wer!

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *